یک قدم تا کشف حیات در مریخ

مته کیوریاسیتی در حال تنظیم موقعیت خود روی تخته‌سنگ موسوم به جان کلاین

پنجم آذر سال ۱۳۹۰ با پرتاب یک موشک اطلس از پایگاه فضایی «کیپ کاناورال» به فضا، آخرین مرحله از یک پروژه دو و نیم میلیارد دلاری آغاز شد؛ قدمی بزرگ برای پاسخ دادن به پرسشی قدیمی: آیا شکلی از حیات در مریخ وجود دارد؟

۹ ماه و ۱۱ روز بعد، مریخ‌نورد «کیوریاسیتی» با موفقیت و فقط با ۲.۴ کیلومتر خطا نسبت به محل مورد نظر، در مریخ فرود آمد.

«کیوریاسیتی» نمی‌تواند به همه سوال‌ها جواب دهد، اما می‌تواند نشانه‌هایی را شناسایی کند که وجود حیات را در خارج از کره زمین ثابت کند.

هفته پیش با اجرای عملیاتی که تدارکات آن شش ماه طول کشیده بود، امیدواری به کشف این نشانه‌ها بیشتر هم شد.

مریخ‌نورد «کیوریاسیتی» برای اولین‌بار توانست به عمق یکی از تخته‌سنگ‌های استوای مریخ نفوذ کند و از آن برای بررسی‌های آزمایشگاهی نمونه‌برداری کند. بررسی این نمونه در تعیین این که آیا در گذشته شکلی از حیات در مریخ وجود داشته یا نه اهمیتی اساسی دارد.

«کیوریاسیتی» در گودال «گیل» -حفره وسیعی در استوای مریخ- حفاری خود را انجام داد؛ سوراخی به عمق ۶.۴ و به عرض ۱.۶ سانتیمتر در تخته‌سنگی ایجاد و پودر خاکستری‌رنگ نرمی را استخراج کرد.

این نخستین‌بار است که بشر به عمق خاک سیاره‌ای دیگر نفوذ کرده است.

تصاویر این حفره روز بعد به زمین مخابره شد.

پروفسور جان گروتیزینگر، دانشمند ارشد پروژه، این نمونه‌برداری را «بزرگ‌ترین دستاورد تیم کیوریاسیتی از زمان فرود آن در ماه آگوست (۱۶ مرداد) سال گذشته» خواند.

آماده کردن مته «کیوریاسیتی» شش ماه طول کشید. این مته در انتهای بازوی رباتی ۲.۲ متری این مریخ‌نورد قرار دارد و آخرین ابزار از بین ده ابزار اصلی علمی مریخ‌نورد است که به کار گرفته شده است.

حفره آزمایشی (راست) و حفره اصلی

مهندسان در اولین اقدام دو هفته پیش مته را آزمایش کردند که ببینند آیا درست کار می‌کند یا نه.

آنها سنگی را انتخاب و حفره‌ای ۲ سانتیمتری در آن ایجاد کردند.

پودری که از این حفره به دست آمد مهندسان را متقاعد کرد که می‌توانند نمونه کافی و مناسب به دست آورند و بنابراین عملیات اصلی را روز جمعه ۲۰ بهمن به اجرا در آوردند.

مهندسان ناسا نمی‌دانند دقیقا چه مقدار پودر فراهم شده است، اما مطمئن هستند که مقدار آن کافیست.

با گذشت یک هفته از نمونه‌برداری، نمونه به دو آزمایشگاه اصلی کیوریاسیتی که «کِمین» و «سَم» نام دارند، تحویل داده نشده است، اما جان گروتزینگر می‌گوید که این کار خیلی زود انجام خواهد شد.

پودر ابتدا به چند بخش تقسیم می‌شود و بعد از سرند می‌گذرد، الک می‌شود و فقط ذراتی که کمتر از ۱۵۰میکرون (یک میلیونیوم متر) قطر دارند، تحویل کِمین و سَم می‌شوند.

مقداری از این پودر برای پاک کردن ابزارها و دستگاه‌های «کیوریاسیتی» مصرف می‌شود، برای آنکه دانشمندان مطمئن شوند هیچ ماده یا ذره‌ای از کره زمین روی وسایل وجود ندارد.

کِمین، آزمایشگاه مواد معدنی کیوریاسیتی که به اندازه یک لپ تاپ است

باقی پودر ابتدا به «کِمین» فرستاده می‌شود.

«کِمین» دستگاهی است که روی «کیوریاسیتی» نصب شده و با استفاده از تفرق (پراکندگی) اشعه ایکس می‌تواند ترکیب شیمیایی و مواد معدنی را تشخیص دهد.

نتایج این بررسی «سَم»، آزمایشگاه شیمیایی خودکار «کیوریاسیتی» را تنظیم می‌کند.

«سَم» با تجزیه و تحلیل شیمیایی، مواد و ترکیبات آلی (حاوی کربن) را شناسایی می‌کند و نتیجه کار «سَم» در یافتن اشکال ابتدایی حیات ضروری است.

قبل از آنکه تجزیه و تحلیل شیمیایی آغاز شود، بررسی‌هایی روی پودر انجام شده و طیف‌نگار(اسپکترومتر)های لیزر و اشعه ایکس که در انتهای بازوی رباتی مریخ‌نورد قرار دارند، اطلاعات اولیه را از ترکیب شیمیایی پودر فراهم کرده‌اند.

مشخص‌ترین نکته، رنگ پودر است که خاکستری است و با رنگ سرخی که در سطح مریخ دیده می‌شود، فرق دارد.

این نشان می‌دهد که آهن دو ظرفیتی (سیاه یا خاکستری) و آهن سه ظرفیتی (سرخ) هر دو در خاک مریخ دیده می‌شوند.

پروفسور گروتزینگر می‌گوید: «این یعنی الکترون‌هایی در محیط وجود دارند که نشاندهنده شیب انرژی است، بنابراین اگر موجودات ذره‌بینی در این محیط وجود داشته باشند، انرژی برای مصرف کردن دارند.»

تخته‌سنگ صافی را که «کیوریاسیتی» در حال حاضر روی آن کار می‌کند، «جان کلاین» نامیده‌اند، به یاد یکی از مهندسان پروژه که در سال ۲۰۱۱ میلادی درگذشت.

این تخته‌سنگ در فرورفتگی کوچکی به نام خلیج «یلونایف» قرار دارد، در نیم کیلومتری نقطه فرود اولیه مریخ‌نورد.

آزمایشگاه مواد آلی کیوریاسیتی که به اختصار سَم نامیده می‌شود

این تخته‌سنگ حاوی رسوباتی بسیار نرم است با رگه‌هایی از ماده‌ای معدنی -به احتمال زیاد سولفات کلسیم-.

دانشمندان حدس می‌زنند که در این تخته‌سنگ زمانی آب وجود داشته است.

هدف نهایی «کیوریاسیتی» حفاری در یک برآمدگی است. این برآمدگی که ۵ کیلومتر ارتفاع دارد، از لایه‌های رسوبی تشکیل شده و در همین گودال «گیل» قرار دارد.

وجود آب مایع در تعیین این که آیا اشکالی از حیات در این سیاره وجود داشته است یا نه اهمیت اساسی دارد.

وجود حیات در مریخ در اوایل قرن بیستم توجه دانشمندان را به خود جلب کرد.

در سال ۱۹۰۷ میلادی، ستاره‌شناسی به نام «پرسیوال لاول» گفت شواهدی یافته است که نشان می‌دهد مریخی‌های هوشمند کانال‌هایی در مریخ ساخته بوده‌اند.

اما دانشمند انگلیسی، «آلفرد راسل والاس»، این ادعا را رد کرد: «اولین ضرورت حیات، یعنی آب، در مریخ وجود ندارد. بنابراین نه موجودات هوشمندی که آقای لاول مطرح می‌کند در مریخ زندگی کرده‌اند نه این سیاره قابل سکونت است.»

تلسکوپ‌ها بعدا نظر والاس را تایید کردند.

در دهه ۱۹۶۰ میلادی، اولین سفینه‌ها از مقابل مریخ گذشتند و از سطح آن عکس گرفتند.

عکس‌ها سیاره‌ای سرد، خشک و بیابانی با گودال‌های بزرگ را نشان می‌داد.

امروز اما بیشتر از مریخ می‌دانیم.

مدارگردها و کاوشگرهایی که بر سطح مریخ فرود آمده‌اند، دلایل کافی به دانشمندان دادند تا قبول کنند که زمانی آب در سطح مریخ وجود داشته و احتمالا دریاچه‌ها و اقیانوس‌های کوچکی را تشکیل می‌داده است.

بنابراین شاید در زیر لایه‌های سطحی که حاوی یخ هستند، آب مایع به صورت محدود و منفرد وجود داشته باشد.

اما وجود آب مایع برای اثبات حیات کافی نیست. موجودات زنده به جز آب به ترکیبات کربن مثل اسیدهای نوکلئیک و پروتئین‌ها نیاز دارند و برای کشف حیات در منظومه شمسی باید چنین مولکول‌هایی پیدا شوند.

با همه اینها ممکن است که «کیوریاسیتی» به شواهد متقنی برای تایید نشانه‌ای از حیات دست پیدا نکند، اما به هر حال این بزرگ‌ترین قدم بشر در راه پیدا کردن حیات بیرون کره زمین است.

بشر هیچوقت به این اندازه به پاسخ سوال نزدیک نشده است.

 

 

نخستین جاروکشی «کنجکاوی» در مریخ

 

جدیدترین تصویر «کنجکاوی» نشان‌دهنده یک تکه سنگ مریخی تمیز شده است که برای اولین بار توسط برس سیمی این کاوشگر در روز شش ژانویه (17 دی) انجام شده است.

 

 

 

به گزارش سرویس فناوری خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، کنجکاوی از این برس در انتهای بازوی روباتیک دو متری خود برای اولین بار جهت پاک کردن غبار از روی یک قطعه سنگ با عرض کافی و قرار دادن یک بطری آب بر روی آن استفاده کرده است.

استفاده از ابزار موتوری پاکسازی غبار(DRT) نشانگر یکی دیگر از اولین دستاوردها برای ماموریت 2.5 میلیارد دلاری آزمایشگاه علمی مریخ بوده که با فرود کاوشگر کنجکاوی در سطح سیاره مریخ در تابستان گذشته آغاز شده است.

تیم ماموریت از یک هدف آسان برای آزمایش این ابزار استفاده کردند که یک سنگ مسطح موسوم به «Ekwir_1» در ناحیه خلیج «یلونایف» دهانه گیل بوده است.

محدود پاکسازی شده توسط این ابزار به اندازه 47 در 62 میلیمتر بوده است. علاوه بر این برس سیمی، انتهای بازوی روباتیک کنجکاوی با یک دریل کوبه‌ای، یک دوربین نمای نزدیک موسوم به لنز تصویربردار دستی مریخ، طیف‌سنج پرتو ایکس ذره آلفا و یک بیل مجهز است.

تیم کنجکاوی در هفته‌های آینده به ارزیابی سنگهای مختلف در این ناحیه به عنوان یکی از اهداف احتمالی برای اولین استفاده دریل این کاوشگر خواهند پرداخت. پاکسازی اهداف احتمالی یکی از بخشهای آماده‌سازی برای عملیات حفاری است.

هدف ابتدایی ماموریت دو ساله کنجکاوی، نمونه‌برداری از سنگها، خاک و جو دهانه گیل برای تعیین امکان وجود الزامات شیمیایی حیات در گذشته یا حال این سیاره است.

ایراد دریل کنجکاوی

 

در حالی که مریخ نورد Curiosity ناسا برای اولین استفاده از دریل خود جهت سوراخ کردن صخره های سیاره سرخ آماده می شود، مهندسان ایرادی را در بخش تامین نیروی آن کشف کردند که ممکن است تمام ماموریت این ربات ۲٫۵ میلیارد دلاری را تهدید کند.

به گزارش علم پرس به نقل از نارنجی؛ یکی از اعضای تیم Curiosity می گوید دریل سرعت بالای ضربه ای این کاوشگر به گونه ای طراحی شده که تا دو سال در شرایط سخت مریخ به کار خود ادامه دهد. اما اکنون به نظر می رسد که ایرادی در مکانیسم سوراخ کردن این دریل به وجود آمده است که می تواند باعث ایجاد مدار کوتاه الکتریکی شده و تهدیدی علیه سلامتی کلی مریخ نورد کنجکاوی باشد.

به نظر شما سرنوشت این اسباب بازی میلیاردی چه خواهد شد؟ آیا به کشفیاتی عظیم در دانش بشری نایل می آید؟ یا تبدیل به آهن پاره ای در سیاره سرخ می شود؟

 

تازه ترین تصویر مریخ نورد کنجکاوی

 

این عکس را مریخ نورد کنجکاوی از خودش گرفته است . با عکس گرفتن از زاویه های مختلف و در نهایت کنار هم چیدن آن ها این تصویر درست شده است .

این تصویر دو روز پیش ، 10 آبان 1391 ، 2 نوامبر 2012 گرفته شده است .

برای دیدن این تصویر در اندازه ی کامل و اصلی ، این جا را  کلیک کنید .

 

وجود نوعی حیات در سیاره سرخ

 

اکتشافهای تازه مریخ نورد کنجکاوی در سیاره سرخ جنب و جوشی در جامعه علمی ایجاد کرده، چرا که کشف کرده است که در مریخ گاز متان یا همان گاز مربوط به موجودات زنده وجود دارد.

مریخ نورد کنجکاوی ناسا با استفاده از ابزارهای تحلیل نمونه خود به این کشف رسیده است که در سیاره مریخ گاز بیوتیک متان وجود دارد.

 

اگرچه متان می تواند توسط مکانیسمهای زمین شناسی هم تولید شود، اما اغلب وجود آن را به ارگانیسمهای زنده نسبت می دهند. این کشف توجه بسیاری از دانشمندان را که فکر می کنند یافتن متان در مریخ به این معنا است که در این سیاره حیات وجود دارد به خود جلب کرده است.

ممکن است این نوع حیات الزاماً به معنای موجودات فرازمینی نباشد اما واقع بینانه تر می توان این شکل از حیات را میکروبهای کوچک دانست که شبیه باکتریهای زمین است و می توانند این نوع گاز را از خود آزاد کنند.

مهمترین علمکرد ابزار تجزیه و تحلیل نمونه مریخ نورد کنجکاوی تحلیل گازهایی است که درحال حاضر به عنوان نمونه توسط این مریخ نورد گرفته شده است. این ابزار نیمی از وزن یک تنی مریخ را دربرگرفته است.

این ابزار توسطه مرکز پرواز فضایی گودارد ناسا طراحی و تولید شده است و گازهای اتمسفر و نمونه هایی از خاک مریخ را گرفته و بررسی می کند.

هدف اصلی این ابزار یافتن نمونه هایی است که در آنها عنصر کربن وجود دارد که متان هم یکی از آنها است. از آنجا که کربن یکی از سنگ بناهای وجود حیات اورگانیک است، یافتن آن در مریخ می تواند نشاندهنده این مسئله باشد که نوعی از حیات در مریخ وجود دارد.

این ابزار نمونه گیری مریخ نورد ناسا دارای یک وب سایت اینترنتی است که توسط مرکز پرواز فضایی گودارد اداره می شود. در این وب سایت آمده است که تعیین میزان کربن راه خوبی برای شناخت زمینی است که کنجکاوی روی آن فرود آمده، یعنی دهانه برخوردی گیل را با این روش می توان بهتر شناخت. اگر این مریخ نورد در سطح مریخ به مواد ارگانیک  برخورد کند، باید تحقیقات بیشتری درباره ماهیت این ماده و یا مواد ارگانیک صورت گیرد.

این درحالی است که اگر کنجکاوی در مریخ کربن پیدا نکند قرار است زمین را حفر کرده تا ملکول ارگانیک بیابد.

براساس اظهارات کریس مک کی به عنوان کارشناس مریخ که در مرکز تحقیقات آمس ناسا کار می کند، بزرگترین پرسش درباره گاز متان مریخ وجود آن نیست بلکه میزان تغییرات آن است. دانشمندان از سالهای پیش می دانستند که ارگانیکهای که روی سطح مریخ قرار می گیرند به علت اشعه های ماورا بنفش خورشید به متان تبدیل می شوند.

مک کی اظهار داشت که این امر بدان معنا است که از دانشمندان انتظار می رفت که متان را در برخی از سطوح مریخ پیدا کنند اما وجود آن در یک قسمت در هر یک میلیارد قسمت پیش بینی شده بود. اگرچه کنجکاوی تاکنون تغییرپذیری متان در مریخ را پیدا نکرده است.

وی افزود: گاز متان در مریخ دارای عمر 300 ساله است و نباید چندان متغیر باشد. اگر این تغییر پذیری مشاهده شود، بسیار دشوار است که بتوانیم این نظریه را توضیح دهیم.

دانشمندان پروژه کنجکاوی در آینده این متان را مورد بررسیهای بیشتر قرار می دهد.

این مریخ نورد در هفته های اخیر درحال تجزیه و تحلیل نمونه های خاک مریخ بوده است.

طی مأموریت 2 ساله ، محققان از 10 ابزار کنجکاوی برای بررسی شرایط زیست محیطی مناسب در مریخ برای زندگی میکروبی استفاده خواهند کرد.